Nasze kujawsko-pomorskie

Sakralne budownictwo drewniane związane jest głównie z architekturą kościołów katolickich i różnowierczych oraz budownictwem mieszkaniowym. W drewnianych budynkach sakralnych znajdują się wspaniałe przykłady dawnej ciesiółki, tym bardziej cenne, że budynki te są budownictwem nietrwałym szczególnie narażonym na działanie ognia czy czynników atmosferycznych. Historia województwa kujawsko-pomorskiego odnotowuje wiele kościołów drewnianych. Niestety, większość z nich się nie zachowała. Zastępowano je budowlami murowanymi, ale niekiedy wznoszono kolejny, także drewniany kościół. Szczęśliwie do naszych czasów dotrwało kilkanaście kościołów leżących na Kujawach, Pałukach, Krajnie, Kaszubach i w Borach Tucholskich. Kilka z nich znajdziemy we wschodniej części naszego województwa, na terenie ziemi chełmińskiej. Wznoszono je w konstrukcji zrębowej jako świątynie jednonawowe, najczęściej z trójkątnie zamkniętym prezbiterium. Dla historii budownictwa duże znaczenie ma, np. kościół w Gąsawie, zbudowany w oparciu o konstrukcję zrębowo-szkieletową.

Do pierwszej grupy zaliczyć można kościół św. Anny w Kościeszkach z 1766 roku czy poświęcony tejże świętej kościół w Liszkowie z 1713 roku, św. Mikołaja z lat 1733-34 w Pieraniu oraz św. Magdy Magdaleny z 1699 roku we Włókach. W Gąsawie zachował się kościół św. Mikołaja z 1674 roku, w Ryszewku św. św. Marii Magdaleny z 1727 roku. Budowle tego typy znajdziemy też w ParlinieNiestronnieWielowiczuBorzyszkowach i Dąbrówce koło Tucholi. Na ziemi chełmińskiej warto odwiedzić kościół św. Bartłomieja w Szembruku oraz świątynie w TylicachGóralachRadomnie, Rumianie czy Radoszkach.

Drewno było też materiałem wykorzystywanym do wznoszenia domów modlitwy przez mennonickich osadników, czego przykładem może być istniejący w Małej Nieszawce obecny kościół Serca Pana Jezusa pełniący do 1945 roku funkcję miejsca modlitwy tamtejszych mennonitów. Drugim jest nieistniejący już dom w podchełmińskiej SosnówcePrzechówku w gm. Świecie, Jeziorkach w gm. Lniano czy Grupie w gm. Dragacz. Niestety, budownictwo to już niemal nie istnieje, bowiem po emigracji członków gmin mennonickich obiekty te zostały najczęściej całkowicie zdewastowane.

Zabytki architektury drewnianej w województwie kujawsko-pomorskim stanowią ciekawy przykład głównie barokowego budownictwa sakralnego, które przy często surowej i prostej bryle kryje pełne przepychu bogato dekorowane wnętrze. Gromadzą w swych wnętrzach obiekty znacznie starsze, cenne dla kultury polskiej jak, np. malowidła stropowe w Gąsawie, czy „Złożenie do grobu” ze szkoły Lucasa Cranacha znajdujące się w Ryszewku. Są niczym przysłowiowe arki ratujące w swym wnętrzu pamiątki przeszłości.

Piotr Birecki