Nasze kujawsko-pomorskie

NA terenie województwa kujawsko-pomorskiego znajduje się duża ilość obiektów upamiętniających historię Polski oraz wydarzenia lokalne wpisujące się w jej dzieje. Każde miasto i miasteczko poprzez wypracowywanie własnych form upamiętnienia najważniejszych dlań wydarzeń czy postaci tworzy swoiste mosty łączące teraźniejszość z przeszłością. Pomniki utrwalają pamięć także bieżących wydarzeń religijnych i społecznych, postaci historycznych czy osób zasłużonych. Niestety, te, które realizowały bieżące potrzeby polityczne i propagandowe, po zmianie ustroju w Polsce były najczęściej rozbierane. Po pierwszej wojnie światowej rozebrano wiele pomników, w tym cesarzy niemieckich Wilhelma czy Fryderyka, kanclerza Bismarcka czy pomniki żołnierzy niemieckich. Po 1939 roku okupant rozbierał pomniki Józefa Piłsudskiego (np., w Toruniu i Bydgoszczy), Józefa Hallera, demontował te, które upamiętniały ważne wydarzenia historyczne. Po 1989 roku zdemontowano wiele pomników poświęconym zwycięstwu Armii Czerwonej lub bohaterów PRL.

Obecnie powstaje stosunkowo dużo pomników upamiętniających osobę Papieża – Polaka Jana Pawła II oraz postaci historycznych stanowiących ważny element lokalnej tożsamości. Ich formy spotykane na terenie województwa mają różne form od posągów i płaskorzeźb, poprzez kolumny i obeliski, po naturalne głazy. Pomnikiem może być sztucznie usypane wzgórze, czyli kopiec, a nawet budynek. Pomniki znajdują się w kościołach, pałacach i muzeach. Pomnikiem może stać się kamienica (jak np. Dom Kaźni w Rypinie), która była miejscem szczególnych dla lokalnej społeczności wydarzeń.

Pomniki historyczne w naszym województwie upamiętniają głównie postacie związane z polską walką o wolność i ofiarami poniesionymi na rzecz jej obrony i odzyskania. W Płonnem odnaleźć można obelisk upamiętniający Jana Dziewanowskiego, bohatera szarży w hiszpańskiej pod Samossierrą, w Brzozie Chmielnikach, Barcinie, Rynarzewie znajdują się pomniki ku czci powstańców wielkopolskich. We Włókach, Bukowcu, Tucholi, Barbarce, Szubinie, Osięcinach, Silnie czy Mazowszu odnajdziemy pomniki poległych i zamordowanych podczas zmagań II wojny światowej.

Bogate w pomniki są oczywiście duże miasta, takie jak Włocławek, gdzie znajdują się m.in. pomniki Obrońców Wisły 1920 r., Żołnierza Polskiego, Armii Krajowej, kardynała Stefana Wyszyńskiego, księdza Jerzego Popiełuszki (krzyż w pobliżu zapory), Stanisława Bechiego, Henryka Sienkiewicza czy Stefana Żeromskiego. W Toruniu mamy pomniki Kopernika, flisaka, ku czci J. Piłsudskiego, Jana Pawła II, Bawarczyków, Gutenberga, Stefana Łaszewskiego czy Juliana Nowickiego. W Bydgoszczy z kolei spotkamy Łuczniczkę, Trzy Gracje, Henryka Sienkiewicza, pomnik poległych w Dolinie Śmierci w Fordonie. Można też odnaleźć i kopiec. Ten znajduje się w Płowcach i powstał w okresie międzywojennym na pamiątkę 600-lecia rozegranej tu bitwy. Kopiec, zniszczony przez okupanta w czasie II wojny światowej odbudowano w 1961 r., a na jego szczycie postawiono nowy pomnik. Do ciekawszych pomników należy zaliczyć znajdujący się we Wtelnie pomnik projektu malarza Karola Tichy’ego (wyk. Piotr Triebler) upamiętniający zmarłego w 1936 r. Leona Wyczółkowskiego.

Warto się zastanowić nad myślą Stanisława Jerzego Leca "Burząc pomniki oszczędzajcie cokoły. Zawsze się mogą przydać".

Piotr Birecki