Nasze kujawsko-pomorskie

tworcy

Ptaszki, wyk. Józef Dudek, Okiersk, 1970, fot. B. Olszewska

W tradycyjnej sztuce ludowej nie przywiązywano dużej wagi do autorstwa prac, dlatego niewiele wiemy o twórcach rzeźb z kapliczek ocalałych po II wojnie światowej. Nieznani są też na ogół autorzy krzyży przydrożnych czy zachowanych wyrobów rękodzielniczych. Dopiero badania i działania rozpoczęte w latach 60. XX w., zmierzające do utrwalenia i odrodzenia artystycznego rękodzieła, przyczyniły się do udokumentowania dorobku jeszcze żyjących twórców z tego regionu. Ostatnimi tworzącymi spontanicznie i na potrzeby własnego środowiska byli: Józef Dudek (1890-1975) z Okierska, Władysław Landowski (1913-1985) z Byłyczka, Zygmunt Folega (1925–1997) z Raciąża. Pierwszy z nich - strażnik leśny, znany był z wyrobu niezwykle kolorowych ptaszków, które w połączeniu z budkami, drzewkami, kwiatami tworzyły bajkowe kompozycje. Drugi - pracownik tartaku, w latach 30. XX w. rzeźbił ramki do obrazów, oprawy do luster, ptaszki, zabawki. Z czasem zaczął wykonywać krucyfiksy, wielofiguralne, niepolichromowane szopki. Zygmunt Folega tworzył głównie polichromowane ptaszki, rzadziej postacie Chrystusa czy Matki Boskiej.

Ważną rolę w podtrzymaniu tradycji kulturowych Borów Tucholskich odegrały konkursy, warsztaty i wystawy sztuki ludowej, organizowane cyklicznie od 1968 roku, które uaktywniły środowisko twórców. Współcześni artyści nieprofesjonalni z różnych środowisk, chętnie sięgają do tradycyjnej sztuki ludowej. Niektórzy świadomie tworzą w charakterystycznej dla niej konwencji, dla większości stanowi ona jedynie ważną inspirację do ich działań artystycznych.

Najliczniejszą grupę stanowią rzeźbiarze. Część z nich, o eksponowanej pozycji  w środowiskach rzeźbiarskich, jak Zygmunt Kędzierski (1949) z Przymuszewa, Marian Kuźmiński (1946) z Kiełpina, Włodzimierz Ostoja–Lniski (1949) z Czerska, uprawia również malarstwo na szkle, sięgając do tradycji sąsiednich Kaszub. Dwaj pierwsi z wymienionych oraz Jan Czupryniak (1945), Adam Korthals (1954), Marian Łazarewicz (1954) z Tucholi są też autorami wielkoformatowych figur świętych do kapliczek, kościołów, na ołtarze.

Rzadziej, jak w przypadku snycerza i rzeźbiarza Franciszka Menczykowskiego z Czerska (1912–1994), działalność artystyczną łączono z pracą zawodową.

Tradycje rzeźbienia ptaszków kontynuują Wojciech Folega (1972) z Raciąża i Józef Bonk (1935) oraz Robert Baranowski (1940) z Tucholi.

Rodzinne tradycje plecionkarskie podjęły Otylia Rydzykowska (1913) z Okonin Nadjeziornych, Franciszka Ciżmowska (1925) z Gostycyna, siostry Jadwiga Wolińska i Maria Czerwonka z Koślinki, Renata Kulbak (1949) z Iwca.

Od ponad trzydziestu lat obrabia bursztyn tradycyjnymi metodami i propaguje je jubiler Zenon Śmigiel z Tucholi.

Bożena Olszewska