Nasze kujawsko-pomorskie

muzyka

Kołatka jednomłotkowa, Skorzenno, Kociewie, fot. K. Kopczyński

Najbardziej powszechnym składem kapeli kociewskiej było trzech muzykantów grających na skrzypcach, basie oraz klarnecie. Rzadziej, ale zdarzało się, że używana była również trąbka.

W innych okolicznościach używano często prostych narzędzi dźwiękowych. Bardzo popularne były różnego rodzaju piszczałki, robione przez dzieci ze źdźbeł żyta, świeżej kory wierzbowej i leszczyny. Występowały również, podobne do kaszubskiej bazuny, trąby pasterskie, wykonane z młodej olszynki. W okresie Wielkiego Tygodnia popularne były klekoty, złożone z rączki, deseczki oraz młotków. Podobnym instrumentem były sznary, czyli terkotki, które obracały się wokół własnej osi, wydobywając dźwięk poprzez uderzenia deseczki o szczebelki.

Piosenka wojskowa, Miłość żołnierza
wykonuje Kapela Kociewska ze Starogardu Gdańskiego
Archiwum Muzeum Etnograficznego w Toruniu

Na Kociewiu tańce, pieśni i przyśpiewki często współwystępowały ze sobą. Przykładem może być obrzędowe obnoszenie dożynkowej koróny, której towarzyszył zarówno śpiew jak i tańce z gospodarzami.

Powszechne na Kociewiu były walce, kujawiaki, oberki, polki, mazurki, polonezy, szoce kosery. Jednym z popularniejszych był taniec czapkowany, wykonywany do melodii walczyka. Układano w jednym rzędzie na podłodze trzy czapki, które należało okrążać w takt granej muzyki. Każdy, kto potrącił czapkę, aby dalej tańczyć, musiał wykupić się fantem. Bawiono się tak na koniec wesela, kiedy gościom, po spożytym alkoholu, wykonanie tego zadania sprawiało wiele trudności.

Do tańców o charakterze zabawowym zaliczamy również gołąbka i miotlarza. W okolicach Gruczna popularny był gładki, zwany szlaranym. Znany na Kociewiu był również kozak, szewczyk i koszyk. Tańce kociewskie charakteryzują się żywym tempem oraz brakiem przedtaktów.

Pieśni Kociewiaków występują w najprzeróżniejszych odmianach i wariantach, wykazując wiele podobieństw do utworów z Kaszub oraz Warmii. Różnią się jedynie warstwą językową, czyli dialektem. Badacze regionu zanotowali wiele pieśni obrzędowych, dotyczących zwyczajów dorocznych oraz rodzinnych. Pokaźną grupę stanowią utwory śpiewane w przeddzień ślubu bądź przy pożegnaniu domu rodzinnego przez pannę młodą. Przykładem może być pieśń Już Cię tracimy, śpiewana na dwa głosy: mężczyźni chwalą zamążpójście, kobiety zaś wyrażają z tego powodu smutek:

Dotąd nie znałaś zgryzoty,

Teraz poznasz, co kłopoty,

Nie będziesz więcej tańcować,

Bo musisz na chleb pracować.

Na Kociewiu występowały również pieśni zalotne i miłosne, ballady, kołysanki, pieśni żołnierskie. Bardzo popularne i szczególnie lubiane, z chęcią śpiewane przy pracy, były pieśni humorystyczne, często nawiązujące do świata przyrody. Pojawiają się również utwory wyrażające dumę z bycia Kociewiakiem oraz sławiące zalety rodzinnej ziemi. Przykładem niech będzie fragment pieśni Jezdóm Kociywiakam:

Jezdóm Kociywiakam,

Z tich tu ziam mój ród,

Tutaj po swojamu,

Gadóm jak tan lud.

 

Tu mnie jestaj dobrze,

Tu przebiwóm rad,

Tutaj najpsiankniejszi,

Jestaj dla mnie śwat.

Kuba Kopczyński