Nasze kujawsko-pomorskie

Do typowego składu kapeli kujawskiej wchodziły jedno lub dwoje skrzypiec, basy oraz rzadziej klarnet i bębenek. Oskar Kolberg podaje, iż dawniej w użyciu zdarzały się również dudy. Cechą charakterystyczną jest podporządkowanie muzykantów tancerzom. Przed rozpoczęciem tańca przed kapelę wychodził jeden z tańczących i zaczynał śpiewać wybraną melodię. Po podchwyceniu jej przez muzyków, tancerz wrzucał przez otwór rezonansowy skrzypiec bądź basów zapłatę i ruszał do tańca. Opłacony muzyk musiał reagować na wszelkie zmiany tempa i rytmu tancerza prowadzącego grupę tańczących.

Kujawiak od Bachorzy - wyk. Kapela Szelążków w składzie:
Jan ur. 1890 w Łowiczku, pow. Aleksandrów Kujawski;Bolesław; Benedykt.
Zestaw instrumentów: skrzypce, klarnet, kontrabas.
Utwór nagrał Roderyk Lange 2.03.1958 r.

Otwórz panie okiennice...
śpiewa Franciszka Kmieć, ur. 1871 r., Jądrowice

Od Osięcin idzie burza...
śpiewa Franciszka Kmieć, ur. 1871, Jądrowice

W regionie Kujaw dominowały rytmy mazurkowe. Najbardziej charakterystycznymi tańcami w tej grupie były kujawiaki, mazurki i oberki. Tańczono zawsze po linii koła, przestrzegając rygorystycznie ustalonego porządku – równiutko, bez potrącania innych tancerzy, stosując się do zmian nadawanych przez przewodnika tańca, który przytupnięciem bądź okrzykiem (na kseb – w lewo, na odcib – w prawo) nadawał kierunek wirowania, tempo oraz rytm tańca. O kunszcie tancerek świadczyły ich spódnice, które miały iść równo „jak woda”.

Najbardziej charakterystyczne i najchętniej tańczone były kujawiaki. Wśród nich ciekawe są kujawiaki owczarskie, których melodie pierwotnie tworzone były przez pasterzy. W popularnym tańcu-zabawie owczarz, do okręgu tańczących wchodził chłopak z laską. Na dany przez przewodnika znak, pary wymieniały się partnerami. Tancerz, który pozostał bez partnerki, zostawał owczarzem, biorąc laskę wchodził do środka okręgu.

Kujawiak zyskał wielką popularność na dworach. Zmieniany, przerabiany, pokazywany często na balach w stolicy, upowszechnił się jako taniec narodowy. Ta jego forma jest najbardziej znana współcześnie. Warto przypomnieć, iż mazurki Fryderyka Chopina oparte są na pierwowzorach kujawiaka.

Bardzo podobny do kujawiaka, niezwykle trudny do odróżnienia przez niespecjalistów, jest mazurek. Określany jest przez Kujawiaków jako bardziej skoczny, różni się również tempem. Najbardziej jednak żywiołowym i szybkim tańcem w tej grupie jest oberek.

Taneczne zabawy rozpoczynał zwykle chodzony, wykonywany parami po linii koła. Bez tego tańca nie mogło rozpocząć się żadne wesele – pannę młodą, obracającą się pod złączonymi rękoma, wprowadzał drużba. Była to pewnego rodzaju prezentacja panny młodej zebranym weselnikom. Chodzony przechodził następnie w kujawiaka, mazurka bądź oberka.

W repertuarze tańców kujawskich spotykamy również dynę oraz czapnika, tańce o charakterze zabaw ruchowych. Z innych regionów zaczerpnięto zaś takie tańce, jak lender, sztajer, szoc (szorc lub skoczek).

Teksty pieśni spełniały rolą drugoplanową. Najczęściej były bardzo krótkie, jednozwrotkowe, uzupełniane sylabami „na dana” lub „dana, dana”.

Kuba Kopczyński