Nasze kujawsko-pomorskie

tworcy

Karol Ziomko z Michalina w Muzeum Etnograficznym, Toruń, 1974, fot. A. Błachowski

Większość autorów, tradycyjnych rzeźb ludowych powszechnych na Kujawach, pozostaje anonimowa. Twórczość tylko niektórych jest udokumentowana. Do wyróżniających się należał Józef Glanc (1837–1930) z Rzadkwina. Rzeźbił głównie Ukrzyżowanego, często na zamówienie. Zachowało się wiele jego prac.

Do starszego pokolenia rzeźbiarzy należał Feliks Błaszczyk (1870–1955) z Nieszawy, robiący zabawki, laski, niepolichromowane rzeźby religijne o dużej ekspresji. Z tego samego miasta był Jan Centkowski (1913–1992). Rzeźbił Madonny, zwłaszcza Skępską, podejmował tematykę świecką. Jacenty Laskowski (1988–1962) z Lubrańczyka wykonywał rzeźby do kapliczek, kościołów, detale do mebli, zdobione laski. Antoni Chynek (1892–1997) z Gniewkowa tworzył rzeźby o tematyce historycznej, rzadziej sakralnej. Karol Ziomko (1917–1997) z Wołynia zaczął rzeźbić po zamieszkaniu w 1945 roku w Michalinie. Charakterystyczne były jego płaskorzeźby z M.B. Ostrobramską czy Ostatnią Wieczerzą.

Do uznanych rzeźbiarzy należeli też Feliks Maik (1919–2004) z Włocławka, Tadeusz Frąckowiak (1927–2001) z Wietrzychowic.

Kujawskie tradycje rzeźbiarskie kontynuują: Krystian Brzozowski (1933) z Włocławka, Edward Kozłowski (1938) z Otłoczyna i Jan Durkiewicz (1941) z Wołuszewa, uprawiający też malarstwo.

Niekonwencjonalnym artystą rzeźbiącym w glinie był Stanisław Zagajewski (1927-2008) z Włocławka. Tworzył dzieła niezwykle ekspresyjne, zwłaszcza unikalne kompozycje ołtarzowe.

Ostatnimi garncarzami na Kujawach byli: w Kowalu (do 1996) Wojciech Mularski (1944), prowadzący pracownię po ojcu Jerzym (1915–1970), w Raciążku (do 1967) Aleksander Pulczyński (1884–1967), w Lubieniu Kujawskim Stanisław Stępowski (1922–1995), kontynuujący stuletnią tradycję rodzinną.

Artystyczne tradycje kowalskie podtrzymuje zakład Jędrzejowskich w Osięcinach, założony w 1946 r. przez Teodora (1908–1982), prowadzony następnie przez syna Zbigniewa (1947), obecnie przez wnuka Andrzeja (1974). Znana jest kuźnia Andrzeja Schmidta (1960) z Piotrkowa Kujawskiego.

Wikliniarstwem zajmuje się jeszcze Halina Puchalska (1946) z Aleksandrowa Kujawskiego. Ostatnimi wyplatającymi z korzeni sosny byli Antoni Rybarczyk (1900-1976) z Krukowa i Antoni Wasilewski (1918–1999) z Adaminowa.

Wraz z urbanizacją wsi zanikło tradycyjne zdobnictwo wnętrz. Do utalentowanych artystek w tym zakresie należały Maria Szewczyk (1901-1995) i Leokadia Wolska (1905-1997) z Włocławka, Zofia Tomaszewska (1913-1974) z Grodna.  Władysława Włodarzewska (1904-1922), Eleonora Adamska (1908-2003) i Maria Żołnowska (1923-1988) ze Świątkowic były też autorkami malowanych wnętrz i papierowych makatek. Bibułowe kwiaty wykonuje jeszcze Aleksandra Zawacka (1955) z Wichrowic.

Bożena Olszewska