Nasze kujawsko-pomorskie

Strój ludowy ziemi chełmińskiej nie istnieje – już w połowie XIX w. zanikł ostatecznie. Możliwa jest co najwyżej próba opisu niektórych elementów ubioru na podstawie źródeł pośrednich. Do naszych czasów nie zachowały się żadne części stroju, które pozwalałyby na regionalną identyfikację ubioru. Nie istnieją też jakiekolwiek  informacje o zdobnictwie, charakterystycznym dla tej ziemi.

Można zasadnie przypuszczać, iż strój ziemi chełmińskiej miał wiele cech wspólnych ze strojami kujawskimi i wielkopolskimi. W. Łęga za charakterystyczne dla ziemi chełmińskiej uznaje w stroju kobiecym chustki wiązane z tyłu, czepce płócienne lub tiulowe, gorsety, zaś w stroju męskim wysokie kapelusze, granatowe spodnie, długie sukmany i czamary. Podkreślić należy jednak, że wszystkie te elementy mają swoje dokładne odpowiedniki w stroju kujawskim  lub wielkopolskim. Kobiece obuwie to: trzewiki lub korki (buty z drewnianą podeszwą), męskie – buty wysokie.

Władysław Łęga pisał w latach 60. XX w. na temat stroju ziemi chełmińskiej:

„Inne części kobiecego ubioru ludowego […] to koszula, spódnica, suknia, stanik i fartuch. […] Stanik był  to rodzaj bluzki uszytej z sukna lub innego materiału najczęściej koloru niebieskiego lub czerwonego. Fartuchy były również zwykle modre lub czerwone. Zimą nakładano zamiast stanika ciepły luźny kaftan. Obok stanika były w XIX w. modne sznurówki tego typu co na Kujawach i w Wielkopolsce. Nie istniejąca już część ubrania to tołubek, czyli płaszcz […]. Był on uszyty z ciemnoczerwonego sukna, posiadał szerokie rękawy, sięgał aż do ziemi. […].

Strój męski.[…] około 1860 r. noszono czarne kapelusze, stożkowate […] okręcano wstążkami różnego koloru. Później noszono kapelusze nieco niższe. Niekiedy zdobiono kapelusz pawimi piórami. Zimą […] czapki z sukna lub owczej wełny. […] Noszono też rogatywki szyte z granatowego sukna i pokryte siwym barankiem. […] W XIX w. strój męski składał się ze spodni […] latem płóciennych, zimą sukiennych lub warpowych tj. z nici wełnianych i lnianych, niekiedy skórzanych. Były one w dole zwężane i wkładane w buty. Typowym strojem wierzchnim była dawniej sukmana. Szyto ją z sukna granatowego, czarnego lub brunatnego. […] Sukmana sięgała poza kolana, z tyłu ułożona była w fałdy.[…] noszono w dni świąteczne  czamary sięgające poza kolana, szyte z sukna czarnego. […] Około 1850 r. noszono wams, tj. bluzę z sukna niebieskiego. Był on obcisły, przylegający do figury i ozdobiony dwoma rzędami guzików z perłowej masy […].Charakterystyczne były płaszcze […] z granatowego sukna, zaopatrzone w długą, niemal do kolan sięgającą, pelerynę […]”.

Na terenie ziemi chełmińskiej wykonuje się współcześnie koronkę czółenkową (frywolitkę). Uznać ją można za pewien rodzaj twórczości ludowej, ponieważ  jej genezy doszukiwać się można w działalności klasztorów żeńskich w Chełmnie i Łasinie. Z tych ośrodków rozchodziła się umiejętność tworzenia frywolitki. Znaczenie mają także wpływy zachodnie – koronka czółenkowa dotarła ze swego holenderskiego źródła na ziemię chełmińską poprzez Niemcy.

Najwybitniejszych twórców koronki zrzesza działający przy Wojewódzkim Ośrodku Animacji Kultury w Toruniu Zespół Rękodzieła Artystycznego – Klub Supełek, powstały w 1979 roku. Po jednym z konkursów p. Wanda Malczewska, założycielka klubu, zachwyciła się koronką, którą wykonała p. Stanisława Wilamowska ze wsi Wrocki k. Golubia-Dobrzynia. Poproszono ją, by uczyła członkinie klubu tej koronki. W ten sposób powstał pierwszy i największy ośrodek frywolitki w Polsce, prężnie działający do dziś.

Z Klubem Supełek związane jest grono twórców ludowych – członków Stowarzyszenia Twórców Ludowych w Lublinie: Kazimiera Ciesielska (*1940), Irena Czyżewska (*1940), Irena Gawrońska (*1933), Irena Glon (*1932), Salomea Jankowska (*1932), Tadeusz Jankowski (*1932), Lidia Dryjańska (*1950), Zofia Kalisz (*1937),obecny kierownik - Anna Kruszewska (*1972), Elżbieta Lewicka (*1946), Maria Nagórska (*1953), Danuta Olkowska (*1956), Barbara Świerska(*1950), Aleksandra Walkowiak (*1926), Maria Zielińska (*1954)

Poza  klubem działają znani twórcy, należący do STL:  Stanisława Wilamowska, Teresa Szott (*1935), Maria Audinajtis (*1942).

Kinga Turska-Skowronek