Nasze kujawsko-pomorskie

Wytwory ludowego rękodzieła, o wyjątkowych walorach artystycznych, można odnaleźć na ziemi chełmińskiej w zdobieniach naczyń i sprzętów domowych, w rzeźbionych ozdobach szczytowych, kapliczkach, w wytworach kowalskich i haftach. O tym, że w kulturze ludowej potrzeba upiększania otaczającej rzeczywistości była niezwykle silna może świadczyć fakt, iż ornamenty wykonywano nawet na stertach zsypanego zboża. Gospodarz wykonywał za pomocą trzonka łopaty wzory geometryczne często upodabniające się do tych spotykanych w hafcie. Na ziemi chełmińskiej nie była rozwinięta umiejętność wytwarzania kolorowych wycinanek. Pojawiały się jedynie proste w swej formie koronki z papieru. Meble, szczególnie dotyczy to skrzyń, wyróżniają się bogatą i finezyjną malaturą (kompozycją bukietowo-wazonową w kolorach czerwonym i niebieskim). Pod względem zdobnictwa warto wymienić również szelbiągi, które często były koronowane ozdobnym gzymsem. Zdobienia wkradały się również na drzwi, które posiadały esowate wypukłości lub też malaturę i motywy rzeźbione techniką płasko-wypukłą. Na ścianach chat wisiały święte obrazy, a także obrazy z motywami kwiatów. W przestrzeni mieszkalnej takie drobne przedmioty jak szkatułki, pudełka do grzebieni, wykonywane z deseczek od pudełek po cygarach, również były dekoracyjnym elementem wystroju wnętrza. Pudełka do nici, solnice często miały ryte ornamenty.

W izbie ustawiano figurki kultowe, które w otoczeniu bibułkowych kwiatów stanowiły najbardziej dekoracyjną przestrzeń w chacie. Najczęstszym przedstawieniem we wnętrzu dużej izby była Matka Boska Skępska, co wiąże się z bliskością sanktuarium maryjnego w Skępem. Podobnie było również w przypadku kapliczek przydrożnych. Znajdujące się w nich figury to unikalne przykłady twórczości ludowych artystów, w znacznej części anonimowych. Popularnym przedstawieniem był św. Jan Nepomucen. Przydrożne krzyże były również dekoracyjne poprzez rozetowato lub kuliście zakończone boki. Dekoracyjny charakter mają również ozdoby szczytowe, które ewoluowały od form prostych trójkątnych desek, po takie zdobione motywami geometrycznymi czy zoomorficznymi, lub wystylizowane na ludzki kształt. Łącząc funkcję użytkową z estetyczną, służyły ku ozdobie występujące na ziemi chełmińskiej, misternie wykonywane okucia szaf, skrzyń i szkatułek. Szczególnie interesujące pod tym względem przykłady można odnaleźć przede wszystkim w obiektach sakralnych. Walory artystyczne posiadają również chorągiewki żelazne, które umieszczano na dachach. Najpiękniejsze przykłady mają formy ażurowe z figurami zoomorficznymi i inicjałami właściciela domu oraz datą.

Aleksandra Jarysz