Nasze kujawsko-pomorskie

tworcy1

Danuta i Waldemar Styperkowie z Grudziądza wykonujący rzeźby do szopki miejskiej w Toruniu,
plener Kęsowo, 2009, fot. B. Olszewska

Wobec zaniku w okresie międzywojennym ludowej wytwórczości artystycznej, twórcy działający tu w 2. poł. XX w. sięgnęli do wzorców ponadregionalnych. Artyści na ziemi chełmińskiej z różnych środowisk, różnej profesji, zaczęli kształtować sztukę odmienną od tradycyjnej.

Konkursy, wystawy sztuki ludowej ujawniły dwie kategorie twórców, zajmujących się rzeźbą i malarstwem.

W pierwszej znalazły się osoby spontanicznie wyrażające swe emocje poprzez dzieło plastyczne. Ich prace mieszczą się w nurcie sztuki nieprofesjonalnej, z pewnymi cechami ludowej.

Na uwagę zasługuje twórczość kilku artystów. Jan Bieda (1905–1977) z Jarantowic tworzył polichromowane rzeźby, dalekie od realizmu, przedstawiające postaci historyczne, malował fantazyjne pejzaże. Wiktor Węglerski (1909–1988) z Handlowego Młyna tworzył rzeźby i obrazy o tematyce religijnej, ilustrujące życie dawnej wsi, wielkogabarytowe, ruchome szopki. Malowidłami i rzeźbami upiększał również własny dom i obejście. Bronisław Wendryszewski (1914–1997) z Nowego Dworu Królewskiego rzeźbił słupkowate postaci Matki Boskiej, Jezusa, świętych, wieśniaków o nieproporcjonalnie dużych głowach.

Przykładem malarstwa naiwnego jest twórczość Józefa Szuberta (1894–1984) z Torunia, Wincentego Szwedka (1904–1989) z Sierakowa, Jadwigi Staniszewskiej (1917–1993) z Miesiączkowa. Malowali pogodne obrazy, przedstawiające pejzaże, sceny z życia wsi, folklor miejski (J. Szubert). Dwaj pierwsi podejmowali też tematy biblijne.

Drugą kategorię tworzą artyści, świadomie wybierający konwencję sztuki ludowej. Sprawność warsztatowa pozwoliła im na realizacje własnych pomysłów, na wykreowanie własnego, rozpoznawalnego stylu.

Należał do nich Erwin Raszat (1910-1984) z Grudziądza, tworzący syntetyczne formy rzeźbiarskie i malujący fantazyjny podwodny świat. Józef Kamiński (1913–1997) z Osieka n. Wisłą rzeźbił głównie figurki Matki Boskiej Skępskiej, krucyfiksy, dekorowane ozdobnymi nacięciami. Mieszkający w Toruniu rzeźbiarz Edmund Nowakowski (1933) w swych frasobliwych, Madonnach, świętych nawiązuje do tradycji ludowych.

W młodszym pokoleniu rzeźbiarzy, podejmujących różnoraką tematykę, wyróżniają się Kazimierz Daliwela (1952) z Torunia, Jakub Kubiak (1959) z Jarantowic oraz Hubert Świerczek (1949), Cezary Kopik (1950) i Waldemar Styperek (1949) z Grudziądza.

Jan Dąbrowski (1952) z Torunia, rzeźbiąc anioły, i Janusz Drapała (1960) z Lubicza, robiąc barwne, stylizowane ptaki, odpowiadają na potrzeby współczesnego odbiorcy miejskiego.

Fantazyjne pejzaże Torunia malowała Janina Rachwald (1896-1979). Dzieje miasta inspirują malarstwo Wiktora Chrzanowskiego (1949). Ten malarz i rzeźbiarz sięga również po tematykę wiejską i religijną.

Bożena Olszewska