Nasze kujawsko-pomorskie

Tradycyjna twórczość ludowa na ziemi dobrzyńskiej rozwinęła się najsilniej w połowie XIX w. Każde domostwo wyposażone było w naczynia gliniane, drewniane, wyroby wikliniarskie, kowalskie, które przez wzgląd na ich walory artystyczne można postrzegać w kategoriach sztuki.

W okolicach Dobrzynia n. Drwęcą występowały domy z podcieniami lub gankami, zdobione snycerskimi ornamentami. We wnętrzu chałup, wśród sprzętów wyróżniających się pod względem zdobnictwa, należy wymienić malowane skrzynie zdobione przeważnie kwiatowym ornamentem. Szafy miały ozdobne gzymsy. Meble, które stały w głównej izbie były politurowane na kolor ceglastoczerwony, a pod koniec XIX w. na orzechowy. Ściany były dawniej bielone wapnem, czasami z domieszką niebieskiej farby. W górnej części ścian robiono szlaczek z farby, sadzy i mleka. Czasami kobiety wykonywały ozdobny wzór kwiatowy malując odręcznie. Główną dekoracją ścian były jednak obrazy o tematyce religijnej (serce Jezusa lub Maryji, Chrystus w cierniowej koronie, Matka Boska Częstochowska, Święta Rodzina, św. Agata, św. Roch) kupowane na odpustach lub od wędrownych handlarzy. Były to przeważnie oleodruki i litografie. Bardzo częstym przedstawieniem jest charakterystyczny dla ziemi dobrzyńskiej oleodruk z Pietą Oborską. Wśród figur przeważa wizerunek Matki Boskiej Skępskiej, co wiąże się z ośrodkiem kultu maryjnego w Skępem. To gotyckie przedstawienie Maryji ubranej w stożkowaty płaszcz z półksiężycem u stóp, często pojawia się również w twórczości lokalnych artystów. Wśród rzeźbiarzy popularne były także przedstawienia św. Jana Nepomucena, dla ochrony przed powodzią, i św. Antoniego, chroniącego przed zgubą i kradzieżą. Większość tego typu rzeźb to prace anonimowe. W okresie międzywojennym ozdobami były również makatki wyszywane, makatki ze słomek na tkaninie oraz malowane na materiale. Na szafkach i półkach pojawiają się gipsowe figurki z przedstawieniami świętych lub figurki zwierząt kupowane na odpustach. Domowy ołtarzyk przystrajany był bukietami sztucznych lub bibułkowych kwiatów. Elementem dekoracyjnym są również szydełkowe serwetki na meblach. W oknach ku zawieszano papierowe zasłonki wycinane we wzory kwiatowe. Dość zjawiskowym elementem wystroju wnętrza były pająki ze słomek i bibułki. W okresie świątecznym gliniane klepiska chałupy wysypywane były we wzory piaskiem. Zdolności artystyczne rzemieślników ziemi dobrzyńskiej uwidaczniały się w dziedzinie kowalstwa. Kowale wytwarzali ozdobne krzyże do kapliczek i cmentarne. Wychodzące spod ich ręki zawiasy czy tasaki do mięsa również były realizacją ich zdolności artystycznych. Naczynia gliniane wytwarzane na ziemi dobrzyńskiej były najczęściej polewane lub posiadały prostą, geometryczną i roślinną ornamentykę.

Aleksandra Jarysz