Nasze kujawsko-pomorskie

Okres Zaborów

ixx_wiek

Bydgoskie tramwaje przed dworcem kolejowym - 1917 r.

Okres zaborów miał ogromny wpływ na ziemie obecnego województwa kujawsko-pomorskiego. Podział terytorium, narzucone Polakom nowe, sztuczne granice między Prusami i Rosją do dzisiaj oddziałują na tożsamość mieszkańców regionu, którego dwie części – wschodnia i zachodnia - przez cały niemalże wiek XIX rozwijały się nierównomiernie w ramach różnych państw zaborczych.

Kujawy i Pomorze to również ziemie, na których w czasach rozbiorowych trwała nieprzerwana walka o polskość. Na tych właśnie ziemiach rozgrywał się fragment powstania wielkopolskiego w 1806 r., tutaj rozgrywały się walki powstania listopadowego, styczniowego i obu wielkopolskich. Działania Polaków nie polegały tylko i wyłącznie na powstańczych zrywach i zbrojnych rewolucjach – walka z zaborcą toczona była również na polu gospodarczym,  społecznym i kulturalnym. Czas zaborów to okres zakładania polskich instytucji naukowych, towarzystw wiedzy powszechnej, organizacji dokształceniowych. Mimo narastającej germanizacji i rusyfikacji na ziemiach dzisiejszego województwa kujawsko-pomorskiego zaborcom nie udało się wykorzenić polskości.  Wielka w tym zasługa również wybitnych jednostek, które działały w owym czasie na terenie Pomorza i Kujaw, m.in. Stanisław Kujota, który prowadził badania nad historią regionu, Wiktora Kulerskiego, wydającego największą na świecie polską gazetę – „Gazetę Grudziądzką”, a także biskupa Antoniego Laubitza, który organizował ruch spółdzielczy i szkolnictwo w Inowrocławiu, czy Jana Kasprowicza rozsławiającego krajobraz rodzinnych Kujaw w swoich poezjach.

Region rozwijał się podczas zaborów pod względem gospodarczym, choć proces ten cechowały duże różnice między obszarami leżącymi po dwóch stronach prusko-rosyjskiej granicy. W większych miastach – głównie zaboru pruskiego, ale również we Włocławku - powstawały fabryki, przetwórnie, huty, cukrownie, tartaki, browary, rozwijał się transport kolejowy i rzeczny.

Ponad sto lat narodowej niewoli w dwóch różnych zaborach stało się przyczyną dużych kulturowych i gospodarczych różnic w obrębie regionu, przyniosło jednak w końcu realizację głównego marzenia ówczesnych Polaków – odzyskanie wolności w 1918 r.

Bogusław Bogucki