Nasze kujawsko-pomorskie

Okres Zaborów Materiały Źródłowe

W wielu miejscach regionu żywa jest pamięć o Fryderyku Chopinie, który w 1824 i 1825 r. przebywał na wakacjach u zaprzyjaźnionej rodziny Dziewanowskich w Szafarni w ziemi dobrzyńskiej. Młody kompozytor składał wówczas wizyty w okolicznych dworach i brał udział w wycieczkach poza granice Królestwa Polskiego – w 1825 r. odwiedził Toruń. Swoje wrażenia z tej wizyty spisał w pełnym humoru liście do bliskiego przyjaciela, Jana Matuszyńskiego.

Czytaj więcej...

Rok 1848 zapisał się w historii Europy jako burzliwa Wiosna Ludów. Rewolucyjne wydarzenia w Niemczech obudziły wówczas w Polakach nadzieję na odzyskanie niepodległości, na którą zgodzić się miał – jak wierzono – ogólnoniemiecki parlament i Niemcy mieszkający na obszarach zaboru pruskiego.  W dniu 28 marca w Wąbrzeźnie Polacy z ziemi chełmińskiej powołali Tymczasowy Komitet Narodowy Prus Zachodnich, który miał organizować działania zmierzające do włączenia Pomorza do mającej się odrodzić ojczyzny. Poniższa odezwa TKN zapowiadała na 5 kwietnia 1848 r. pokojowy wiec ludności polskiej. Do organizacji zgromadzenia jednak nie doszło – władze pruskie, wspierane przez niemieckojęzycznych mieszkańców regionu, zaaresztowały polskich przywódców i sprowadziły dodatkowe oddziały wojskowe. Dla Polaków stało się wówczas jasne, że niepodległości nie będą w stanie uzyskać na drodze pokojowej.

Czytaj więcej...

Wiek dziewiętnasty był okresem, w którym gwałtownie zwiększał się odsetek ludności żydowskiej zamieszkującej miasta i miasteczka położone na obszarze obecnego województwa kujawsko-pomorskiego. Władze Królestwa Polskiego i obu państw zaborczych, tj. Rosji i Prus, próbowały kontrolować migracje Żydów i zachęcać ich do większej asymilacji z miejscowymi społecznościami. Służyły temu m.in. rozporządzenia ustalające rewiry zamieszkania ludności żydowskiej w miastach Kongresówki, przewidujące jednak możliwość swobodnego osiedlania się tych Żydów, którzy pełnili wolne zawody lub prowadzili działalność gospodarczą. Poniższe postanowienie wydane zostało w 1824 r. dla miasta Lipna – napływ ludności do tego ośrodka był jednak tak duży, że już po dwóch latach wydano nowe rozporządzenie rozszerzające rewir osadnictwa żydowskiego na kolejne ulice w centrum Lipna.

Czytaj więcej...

W czasie zaborów narzędziem germanizacji i rusyfikacji mieszkańców regionu były szkoły, w których stopniowo likwidowano nauczanie w języku polskim. Szczególnie trudna sytuacja dla Polaków panowała w zaborze pruskim – już w 1887 r. język niemiecki stał się językiem wykładowym nawet w szkołach elementarnych, jedynie nauka religii odbywała się jeszcze po polsku. Gdy w 1906 r. władze wydały zarządzenia zakazujące nauczycielom i dzieciom używania języka polskiego również na tych zajęciach, w całym zaborze pruskim wybuch strajk szkolny – dzieci odmawiały odpowiedzi w języku niemieckim, niszczyły niemieckie książki i wbrew urzędnikom modliły się po polsku. Strajkującą młodzież i wspierających ją rodziców poddawano surowym represjom. O przebiegu strajku informowała prasa polska we wszystkich zaborach – poniższe relacje opublikowane zostały w „Gazecie Toruńskiej”.

Czytaj więcej...