Nasze kujawsko-pomorskie

Średniowiecze Ciekawostki

  • Według tradycji właściciele Komierowa (pow. Sępólno) przybyli do Polski z Czech wraz z Dąbrówką w 965 r. i wywodzili się z rodu Possutów. Mieli oni otrzymać od Mieszka I znaczne dobra na Krajnie
  • Przed kościołem w Kościeszkach (pow. Mogilno) znajduje się nagrobek z rytem romańskim z X w.
  • Badania archeologiczne wskazują, że Mogilno było jednym z głównych ośrodków plemienia Polan. O jego znaczeniu najlepiej świadczy fakt, iż w X w. istniał tu 160-metrowy drewniany most, łączący dwa brzegi miejscowego jeziora.
  • Świadectwem wspaniałej przeszłości Kruszwicy są aż cztery założenia przestrzenne związane z funkcjonowaniem miasta w minionych wiekach: 1 – półwysep Rzępowski powstały w 1922 r. w wyniku połączenia wysp Rzępowskiej i Zamkowej z brzegiem jeziora, gdzie znajduje się grodzisko kultury łużyckiej z V w. pne. oraz centrum wczesnośredniowiecznego zespołu miejskiego; 2 – okolice Starego i Nowego Rynku – miejsce osad średniowiecznych i osady lokacyjnej; 3 – osady leżące na wschodnim brzegu jeziora; 4 – okolica kolegiaty, gdzie znajdował się hipotetyczny klasztor benedyktyński, kurie kanonicze i probostwo.
  • Falsyfikat mogileński to dokument królewski, wystawiony rzekomo w 1065 r., a faktycznie powstały w 1155 roku, opisujący nadania dla klasztoru benedyktynów w Mogilnie. Przypuszcza się, że sporządzający go mnisi oparli się na zapiskach klasztornych, tzw. Księdze tradycji, którą rozpoczęto spisywać w latach trzydziestych XII wieku. Dokument ten jest źródłem wiedzy na temat wczesnośredniowiecznego osadnictwa w Polsce, zawiera też najstarsze wzmianki o wielu miejscowościach regionu kujawsko-pomorskiego.
  • Przerwana raptownie kronika Galla Anonima kończy się w 1113 r. zdobyciem przez wojska Bolesława Krzywoustego Wyszogrodu (dzisiejszy Fordon) i Nakła.
  • Widniejąca na herbie Grudziądza postać to najprawdopodobniej Chrystian – od 1216 r. pierwszy biskup misyjny Prus. Po przybyciu na ten obszar Krzyżaków popadł z nimi w liczne konflikty. Zmarł w 1245 r.
  • potędze lokowanego w 1238 r. Inowrocławia świadczy fakt, iż tamtejszy rynek w średniowieczu był dużo większy niż teraz. Dzisiejsza ul. Kościuszki stanowiła wschodnią jego pierzeję. Pod numerem 19 zachował się dom wagi miejskiej z gotycką dwukomorową piwnicą.
  • W kościele podominikańskim w Chełmnie znajduje się płyta nagrobna biskupa Heidenryka z XIII w. Był on (od 1245 r.) pierwszym biskupem diecezji chełmińskiej, a jednocześnie prowincjałem zakonu dominikanów. O jego wykształceniu świadczy fakt, iż napisał traktat De amore Sanctis Trinitatis, którego fragmenty przechowywane są do dzisiaj w Watykanie. Zmarł w 1263 r.
  • Nazwa wsi Szpetal (pow. Włocławek) pochodzi od szpitala św. Gotarda (hospicjum dla podróżnych przy przeprawie przez Wisłę), ufundowanego ok. 1228 r. przez wojewodę łęczyckiego Boguszę dla klasztoru cystersów z Lubiąża. Wkrótce osadę przejęli zakonnicy z Byszewa na Krajnie, którzy zlikwidowali tutejsze założenie ok. 1258 r. Dziś po średniowiecznym szpitalu pozostała tylko nazwa.
  • W katedrze w Chełmży ostały się fragmenty płyty nagrobnej wielkiego mistrza Zygfryda von Feuchtwangena. Zasłynął on z tego, iż przeniósł stolicę państwa zakonnego do Malborka w 1309 r. Zmarł w 1311 r.
  • Pokrzywno (pow. Grudziądz) w nomenklaturze krzyżackiej to Engelsburg - czyli Góra Aniołów. Skąd ta nazwa? Otóż według krzyżackiego kronikarza z XIV w. Piotra z Dusburga na tamtejszym zamku mieszkali zakonnicy słynący z pięknych głosów.
  • W 1330 r. Krzyżacy zdobyli zamek biskupa kujawskiego w Raciążku i położyli „rękę” na skarbcu diecezji. Mimo prób podejmowanych później przez biskupa Macieja z Gołańczy, nigdy nie udało się już odzyskać utraconych kosztowności.
  • W miejscowości Grabowo (pow. Świecie) znajduje się kapliczka przydrożna z 1616 r. Wcześniej przebiegała tamtędy granica między Polską a państwem krzyżackim wyznaczona precyzyjnie w pobliskim Trzęsaczu w 1349 r.
  • W 1386 r. z inspiracji Krzyżaków i za zgodą papieża Urbana VI powołano Uniwersytet w Chełmnie. Niestety inicjatywa ta nie doczekała się realizacji.
  • W średniowieczu terminem Vladislavia określano zarówno Włocławek, jak i Inowrocław, co prowadziło już wówczas do wielu pomyłek. Nie uchronił się od nich nawet Jan Długosz podając, że w 1397 r. odbyło się w Inowrocławiu spotkanie królowej Jadwigi z wielkim mistrzem Konradem von Jungingen, podczas gdy władcy niewątpliwie spotkali się wówczas we Włocławku.
  • Błyskawiczne zdobycie Bydgoszczy przez Krzyżaków 29 VIII 1409 r. było możliwe m. in. dzięki działalności szczodrze opłacanego agenta krzyżackiego, którym był starosta bydgoski Tomko z Węgleszyna .
  • Dwa nagie miecze zwykł nosić przed sobą komtur tucholski Henryk von Schwelborn na znak swojego męstwa. Zabrakło mu go jednak pod Grunwaldem, gdyż uciekł z pola walki.
  • Nieszawa to najbardziej „wędrujący” ośrodek na Kujawach i Pomorzu. Pierwotna osada Nieszawa została nadana Krzyżakom w 1228 r. Zakonnicy wznieśli tam swój najstarszy zamek, którego nieznaczne relikty możemy podziwiać do dziś w Małej Nieszawce. Dwa lata po jego zburzeniu, w 1425 r., Władysław Jagiełło założył Nową Nieszawę naprzeciwko Torunia, w okolicach dzisiejszego zamku dybowskiego. Zagrożeni rosnącą konkurencją mieszczanie toruńscy wymogli na królu Kazimierzu Jagiellończyku likwidację tego ośrodka w 1460 r. i przeniesienie go w dzisiejsze miejsce w powiecie aleksandrowskim.
  • Oblężenie Brodnicy w 1414 r. jest przykładem doskonałej akcji dezinformacyjnej. Krzyżacy wysłali list o fatalnym stanie zamku taką drogą, by wpadł w polskie ręce. Skłoniło to Jagiełłę do rozpoczęcia oblężenia Brodnicy, która w rzeczywistości była bardzo dobrze przygotowana do obrony.
  • Nazwa ziemi michałowskiej pochodzi od Michałowa - grodu na pograniczu polsko-pruskim (dziś lewobrzeżna Brodnica). W 1317 r. została ona sprzedana Krzyżakom przez księcia kujawskiego Leszka. W XIV i XV w. stanowiła niejednokrotnie przedmiot sporu polsko-krzyżackiego. Odzyskana została przez Polskę po II pokoju toruńskim w 1466 r.

Wojciech Jóźwiak