Nasze kujawsko-pomorskie

Bory Tucholskie. fot. A. Hermann
Bory Tucholskie. fot. A. Hermann
Obszar Borów Tucholskich obejmuje wschodnią część makroregionu Pojezierza Południowopomorskiego. W jego skład wchodzą następujące mezoregiony: Bory Tucholskie, wschodnia część Równiny Charzykowskiej, północno-wschodnia część Pojezierza Krajeńskiego, północna część Doliny Brdy oraz północna część Wysoczyzny Świeckiej. Obszar jest dość jednolitą równiną sandrową rozciętą dolinami Brdy i Wdy oraz urozmaiconą licznymi jeziorami, oczkami wodnymi i wzniesieniami o charakterze moreny dennej. Dominują tu siedliska leśne - przede wszystkim bory sosnowe. Jest to typowy obszar młodoglacjalny obejmujący w większości jałowe piaski.

Rzeźba terenu ostoi jest urozmaicona. Występują tu wysoczyzny i rozległe wzórza, liczne pagórki oraz doliny i rynny. Sieć wodna jest silnie rozwinięta (wody zajmują ok. 14% powierzchni). Ostoję odwadnia rzeka Brda wraz ze swymi licznymi dopływami, z których najważniejszym jest Zbrzyca. Wiele rzek charakteryzuje duży spadek i silny prąd. Wśród jezior liczne są jeziora przepływowe połączone z systemem wodnym Brdy. Sporo jest jezior oligotroficznych i mezotroficznych, nieliczne są eutroficzne, a torfowiskom towarzyszą dystroficzne. W sumie w strefie Borów Tucholskich jest około 60 jezior. Największe z nich jest Jezioro Charzykowskie - 1363 ha, zaś najgłębsze Ostrowite - 43 m. Lasy (ok. 70% obszaru) to głównie bory świeże, ale także bagienne i suche. Występują też grądy, lasy bukowo-dębowe, łęgi i olsy. Liczne są także torfowiska. Grunty orne, łąki i pastwiska pokrywają około 15% terenu. 

W Borach Tucholskich istnieją następujące formy ochrony przyrody: Park Narodowy "Bory Tucholskie" (4798,0 ha), rezerwaty przyrody: Bagna nad Stążką (478,5 ha), Bagno Grzybna (6,3 ha), Bagno Stawek (40,8 ha), Bór Chrobotkowy (41,5 ha), Brzęki im. Z. Czubińskiego (102,2 ha), Cisy nad Czerską Strugą (17,2 ha), Cisy Staropolskie w Wierzchlesie im. L. Wyczółkowskiego (85,7 ha), Czapli Wierch (5,3 ha), Czapliniec w Wierzysku (10,5 ha), Dolina rzeki Brdy (1681,5 ha), Jelenia Góra (4,4 ha), Jeziorka Dury (Dury) (12,6 ha), Jeziorka Kozie (12,3 ha), Jezioro Ciche (38,0 ha), Jezioro Laska (70,4 ha), Jezioro Małe Łowne (37,8 ha), Jezioro Udzierz (229,9 ha), Jezioro Zdręczno (15,7 ha), Kręgi Kamienne (16,9 ha), Krwawe Doły (13,0 ha), Krzywe Koło Pętli Wdy (10,0 ha), Kuźnica (7,3 ha), Martwe (4,1 ha), Mętne (53,3 ha), Miedzno (86,0 ha), Nawionek (10,7 ha), Piecki (19,4 ha), Ustronie (9,6 ha), Zdrojno (167,6 ha), Źródła rzeki Stążki (250,0 ha); Parki Krajobrazowe: Tucholski (36983,0 ha), Wdecki (19177,0 ha), Wdzydzki (17832,0 ha) i Zaborski (31279,0 ha) oraz Obszary Chronionego Krajobrazu: Bory Tucholskie (część) (64130,0 ha), Chojnicko-Tucholski (15000,0 ha) Doliny Wierzycy (1420,0 ha), Fragment Borów Tucholskich (6525,0 ha), Lipuski (15849,0 ha), Północny (7800,0 ha), Śliwicki (26500,0 ha), Wschodni Borów Tucholskich (11060,0 ha), Gowidliński, Szarlocki, Okolice Jezior Krępno i Szczytno, Świecki, Zalewu Koronowskiego.

R.G.