Nasze kujawsko-pomorskie

Tucholski Park Krajobrazowy. fot. W. Bykowski
Tucholski Park Krajobrazowy. fot. W. Bykowski

Tucholski Park Krajobrazowy został utworzony w 1985 r. w celu ochrony południowo-wschodniego regionu Borów Tucholskich. Ze względu na sposób użytkowania powierzchni charakter parku można określić jako leśno-rolny, ponieważ ponad 86% jego terenu zajmują lasy, a użytki rolne prawie 9%. Tucholski Park Krajobrazowy położony jest na obszarze siedmiu gmin: Tuchola, Cekcyn, Śliwice, Lubiewo i Gostycyn oraz Chojnice i Czersk (w województwie pomorskim). Park zajmuje obszar prawie 37 tys. ha. Wokół niego rozpościera się otulina o powierzchni prawie 16 tys. ha.

Rzeźba tego terenu ukształtowana została ponad 20 tysięcy lat temu przez lodowiec skandynawski. Dominującą formą na obszarze parku jest piaszczysta równina sandrowa, przedłużeniem której w południowej części jest dolina Brdy. Urozmaiceniem płaskiej powierzchni równiny sandrowej są wyspy i półwyspy morenowe. Stano­wią one resztki dawnej zwartej wysoczyzny morenowej usuniętej erozyjnie przez wody roztopowe. Główną osią hydrogra­ficzną parku jest rzeka Brda. Na odcin­ku 29 km od Woziwody do Piły - Młyn prze­pływa ona przez teren objęty Rezerwatem Przy­rody „Dolina Rzeki Brdy”. Brda cha­rakteryzuje się tu dużym spadkiem i miejsca­mi przypomina rzekę górską. Na szcze­gólną uwagę zasługuje jej odcinek w miej­scowości Świt nazywany ,,Piekło”. Osob­liwe walory rzeki potęgują strome ściany doliny Brdy porośnięte lasem lipowo-grabowo-dębowym. Ze względu na swoje niepowtarzalne walory, w opinii znawców turystyki kajakowej, Brda uchodzi za najpiękniejszy szlak kajakowy w Polsce i Euro­pie. Niepowtarzalną atrakcją tego terenu jest system nawadnia­jący Wielkiego Kanału Brdy oraz związane z nim budowle melioracyjne. Najciekaw­szą i unikatową konstrukcją melioracyjną jest wybudowany w 1848 r. akwedukt w Fojutowie. Jest to budowla umożliwiająca skrzyżowanie dwóch dróg wodnych: Czerskiej Strugi i Wielkiego Kanału Brdy

Na obszarze parku stwierdzono występowanie wielu gatunków roślin rzadkich i chronionych, np. cisu pospolitego, jarzębu brekinii, rosiczki długolistnej, pośred­niej i okrągłolistnej oraz bażyny czarnej. Występuje tu około 300 gatunków porostów. Bardzo długa jest także lista grzybów - około 100 gatunków jadalnych. Świat zwie­rząt najliczniej reprezentowany jest przez grupę ptaków. Na terenie parku stwierdzono lęgi aż 134 gatunków, a regularnie na przelotach pojawia się 20 gatunków. Kilkunastoletnie badania inwentaryzacyjne dowodzą, że zagęszczenie par lęgowych zimorodka nad rzeką Brdą należy do jednego z największych w Polsce. Licznie reprezentowany jest świat nietoperzy, spośród których spotyka się 10 gatunków.

Charakter leśno-rolno-wodny parku przejawia się także w kulturze tego regionu. Dawniej teren ten zamieszkiwała ludność należąca do grupy gwarowej zwanej Borowiakami. Żyli oni z lasu (zbieractwo runa leśnego, pszczelarstwo, łowiectwo, prze­twórstwo drewna), trudnili się rybołówstwem oraz uprawą lnu i hodowlą owiec. Świadectwem tożsamości tego regionu są pozostałości w krajobrazie dawnej kultury materialnej. Tu i ówdzie spotyka się drewniane chaty i stodoły kryte strze­chą, przydrożne kapliczki i krzyże.

R.G.